Jaar 2000 problematiek
Dag na dag komen we dichterbij de confrontatie met het "Jaar 2000 Probleem". Rond het jaar 2000 zal, indien niet tijdig wordt ingegrepen, een aantal computersystemen niet meer correct of mogelijk helemaal niet meer functioneren. Velen worden stilaan bewust van het onheil dat dit met zich kan meebrengen.
Het probleem
Het Jaar 2000 Probleem is ontstaan in het verleden toen geheugenopslagruimte in computers zeer kostbaar was. Computersystemen zijn toen zo geprogrammeerd dat van een jaartal enkel de twee laatste cijfers worden weergegeven. Anders gezegd: in het verleden is de keuze gemaakt om een datum in zes posities, zonder eeuwaanduiding op te slaan (dus: 98 in plaats van 1998). Het vervolg daarvan is dat vele computersystemen het jaar 2000 in de computer als '00' tonen. Deze systemen zullen dientengevolge aannemen dat de dag volgende op 31 december 1999, 1 januari 1900 is, in plaats van 1 januari 2000. Tot voor kort was deze wijze van weergeven van de datum een defacto industriestandaard.
Het probleem lijkt eenvoudig en onbeduidend. In de praktijk blijkt het echter een complex probleem te zijn, dat betrekking heeft op alles waar een geautomatiseerd systeem of een computer bij betrokken is. Vele automatiseringssystemen zijn omvangrijk en complex. Datumvelden kunnen in onderdelen van verschillende aard voorkomen en worden binnen computerprogramma's veel gebruikt. Het kan in de software, hardware en data zitten. In computers, maar ook in allerlei andere elektronische apparatuur kan het probleem zich voordoen.
Er speelt bovendien meer rond het Jaar 2000 Probleem. Het jaar 2000 is in tegenstelling tot de meeste eeuwwisselingen een schrikkeljaar (1900 was geen schrikkeljaar). Computersystemen kunnen hiervan behoorlijk ontregeld raken (een concreet vergelijkbaar voorbeeld van de gevolgen is de Effectenbeurs van Brussel, die in 1996 enige tijd stil stond, omdat de software van de beurs het schrikkeljaar van 1996 niet herkende). Daarnaast werden de getallen 00, 99 en zelfs 98 in het verleden als codes gebruikt waarin binnen programma's speciale betekenis werd gehecht.
De gevolgen van het Jaar 2000 Probleem worden met de dag duidelijker. Op bedrijfs- en organisatieniveau kan -al naar gelang de rol die automatisering binnen de organisatie speelt- de continuïteit van de organisatie ernstig in gevaar komen. Naar verwachting zal zelfs een aantal bedrijven dit niet overleven (1 op 20 ondernemingen volgens een recent onderzoek van PA-Consulting Group). Ook voor de samenleving als geheel kan dit ingrijpende gevolgen hebben. Door de groeiende onderling economische afhankelijkheid -bijvoorbeeld in de levering van goederen- kan het Jaar 2000 Probleem binnen alle sectoren van de economie ook indirect belangrijke consequenties hebben.
Hardware: BIOS Problemen ?
Bij de meeste computers zit dit probleem in de BIOS. In de BIOS liggen alle essentiele gegevens van uw computer opgeslagen. De BIOS is zo cruciaal dat het in een chip is gebakken. Dankzij deze BIOS weet uw computer welk moederbord in uw systeem zit, welke com-poorten en printerpoorten u heeft, hoe hij het beeldscherm en de muis moet aansturen en... welke dag het is. Als de BIOS niet goed werkt met een datum in het jaar 2000, zal elk programma daar de gevolgen van merken, ongeacht welk besturingsysteem u heeft geïnstalleerd.
Sommige oudere BIOS-chips zullen na de eeuwwisseling bij elke herstart beginnen bij 1 januari 1980. De remedie is een nieuwe BIOS downloaden (als die via Flash-technieken aan te passen is), of het vervangen van de BIOS chip. Voor sommige PC's is de BIOS gewoon niet aan te passen voor het jaar 2000, en zal deze PC aan vervanging toe zijn. Misschien werkt u op een systeem dat de overgang naar het jaar 2000 glansrijk overleeft, maar misschien ook niet. Helaas zegt de productiedatum van uw computer niets - ook de goede naam van de fabrikant is geen garantie voor een millenniumbug-vrij systeem.
Hoe ontdekt u dat uw BIOS het jaar 2000 niet aankan? Probeer in elk geval niet de systeemklok in te stellen op 31 december 1999. Dit zou tot gevolg kunnen hebben dat bepaalde software niet meer werkt. De volgende procedure kan een veilig alternatief vormen. Start de computer vanaf een systeemfloppy. Pas vervolgens tijd en datum aan zodat de systeemklok 31 december 1999, een paar minuten voor de eeuwwisseling, aangeeft. Wacht tot de jaarwisseling plaatsvindt en start vervolgens, zonder dat u andere programma's opstart, opnieuw uw machine met de systeemfloppy. Als de systeemklok 1 januari 2000 aangeeft, is er niks aan de hand. Is dit niet het geval, verander zelf de datum naar 2000 en start de machine opnieuw. Als de systeemklok nu als jaar 1900 of 1980 aangeeft, dan heeft u een BIOS-probleem. Vergeet na deze test niet de systeemtijd weer juist in te stellen !
Er zijn ondertussen echter andere manieren om zekerheid te krijgen. O.a. via het Internet zijn nu reeds diverse test-programma's beschikbaar, die uw computer op enkele cruciale punten controleert. Daarmee kunt u zelf uw computer eenvoudig testen op 'millennium bestendigheid'. Een dergelijk test-programma zit bijv. ook ingebouwd in het Office 97 'PLUS' Millennium-pack (zie betreffende artikel in deze C3A-Wijzer).
Hoogstwaarschijnlijk zal de overgang naar de EURO een grotere impact hebben op onze programmatuur dan de overgang naar de volgende eeuw. Deze valuta-overgang zal echter geleidelijk aan doorgevoerd worden, terwijl de Millennium-overgang voor iedereen ineens en onherroepelijk zal gepasseerd zijn ...
Een onafhankelijk keuringsorgaan NSTL "National Software Testing Laboratory" is ondertussen door diverse hardware-leveranciers aangesproken om hun toestellen te keuren, heeft eveneens een evaluatie-programma beschikbaar gesteld op http://www.nstl.com waarmee ieder zijn PC kan testen. Heel wat C3A-Userclubleden bezitten Olivetti PC's. Ook Olivetti Computers Worldwide heeft haar PC's door het NSTL laten testen op jaar 2000 bestendigheid. Volgens de resultaten voldoen alle professionele en semiprofessionele systemen van Olivetti die na 1 januari 1994 zijn aangeschaft aan het "Year 2000 Hardware Compliance Program" van het NSTL. Oudere systemen kunnen eventueel opgewaardeerd worden met behulp van informatie die via de Olivetti website ( http://www.ocwi.com/catalog/y2000/y2000.htm ) beschikbaar gesteld wordt.
Siemens, die met zijn PC's ondertussen veelvuldig in onze C3A-Userclub voorkomt, heeft een website (http://www.siemens.de/pc/pc_prod/j2000.htm) waar vermeld wordt welke reeksen PC's "2000 bestendig" zijn. Ook hier blijken recente PC's in orde, terwijl PC's van vóór 1990 bijna allemaal in de problemen geraken (als ze tegen 2000 nog operationeel zouden zijn ...).
Te verwachten software-problemen ?
Na aanvankelijk glashard ontkend te hebben dat Microsoft producten niet Jaar 2000 bestendig zouden zijn, heeft Microsoft sedert april toegegeven dat verschillende producten aanpassing behoeven om de eeuwwisseling te overleven. In april '98 heeft Microsoft een website geopend waaruit blijkt dat tenminste 29 van de 60 meest gangbare Microsoft producten (zowel systeemsoftware als toepassingen) niet geheel Jaar 2000 compliant zijn. Voor het overgrote deel van de producten die aanpassing behoeven zal Microsoft servicepacks en programmafixes kostenloos ter beschikking stellen via Internet. Sommige producten (zoals Word for DOS 5.0 en Office Professional 4.3) zijn niet Millennium bestendig en zullen door de gebruikers vóór 2000 best vervangen worden.
Momenteel biedt Microsoft op http://www.microsoft.com/technet/topics/
year2k/default.htm een overzicht van al haar produkten. Met een "Jaar 2000-bestendig" Microsoft product zijn geen fouten te verwachten bij het verwerken van datumgegevens in verband met de eeuwwisseling, en wordt het jaar 2000 als een schrikkeljaar herkent. Deze "Microsoft Verklaring van Bestendigheid" vormt echter geen garantie, en heeft geen betrekking op faciliteiten die door gebruikers toegevoegd werden aan de applicaties (zoals via macro's en bijgewerkte programmatuur). De produktgids op het Internet zal in het komende jaar nog wel bijgewerkt worden, en met het nieuwe MS Office 97 Millennium Pack wordt o.a. een Year 2000-fix voor Windows 95 en NT4 bijgeleverd, evenals een Jaar-2000 controle voor uw PC.
Ook Autodesk heeft een uitgebreide website opgezet omtrent dit fenomeen. Op http://www.autodesk.com/year2000 wordt de problematiek nog eens geschetst, en is ook een lijst te vinden van alle "Year 2000-Compliant Autodesk Products". AutoCAD LT en AutoCAD (vanaf r12) voldoen uiteraard aan de verwachtingen, evenals de Windows-versies van 3D Studio. De laatste updates van deze eeuw zal je dus niet moeten aanschaffen om de 2000-kaap zonder problemen te kunnen passeren, maar veeleer omdat de nieuwere versies andere kwaliteiten in huis hebben !
Juridische aansprakelijkheid
Ga vooral geen ruzie maken ! Een conflict met de computerhardware- of software-leverancier is voor de gebruiker in beginsel niet wenselijk omdat alles op alles gezet moet worden om de geautomatiseerde organisatie jaar 2000 compliant te maken. Ondertussen zijn toch reeds de eerste rechtzaken rond het Jaar 2000 probleem opgezet. Zowel informatica-gebruikers als IT-leveranciers zijn bepaalde voorzorgen aan het nemen om zich in te dekken bij te verwachten problemen. Zo heeft de Amerikaanse overheid onlangs een juridisch vangnet gecreëerd voor uitwisseling van 2000 informatie. Ze heeft een wet opgesteld die ondernemers die menen een goede oplossing van het millenniumprobleem te hebben, aan te moedigen deze te delen met hun collega's. In de praktijk betekent dit, dat wanneer een bedrijf de nodige informatie verstrekt omtrent de millennium-problematiek, er moeilijk een rechtszaak bij onverwachte fenomenen kan worden aangespannen.
Volgens de Amsterdamse rechtbank (uitspraak juni '98) is het niet-Jaar 2000 bestendig zijn van software niet aan te merken als een software fout. Deze uitspraak deed de rechtbank in een kort geding dat werd aangespannen door een bedrijf dat een softwareproduct van een andere partij aan zijn klanten levert. Deze software is niet Jaar 2000 bestendig terwijl in het leveringscontract opgenomen is dat 'oplosbare softwarebugs' door de leverancier verholpen dienen te worden. Volgens de rechter is het Millennium probleem geen 'gewone bug' in de zin van het contract dat tussen de partijen gesloten is.
Besluit
De meningen over de omvang van dit probleem lopen sterk uiteen: optimisten zeggen dat het wel zal meevallen, pessimisten schetsen allerlei rampscenario's.
Het nieuwste modewoord bij de Jaar 2000 problematiek is 'fix-on-failure', een strategie waarbij de eventuele problemen rond het gewraakte jaar pas opgelost worden als ze zich na de milleniumwisseling voordoen. In veel gevallen lijkt het een goede, efficiënte (en vooral goedkope) oplossing te zijn. Belangrijk in deze benadering is echter de vraag hoe cruciaal de bedrijfsprocessen van de ongestoorde werking van de systemen afhankelijk zijn, én in hoeverre een bedrijf in staat zal zijn om 'snel de fout te vinden' en op te lossen.
Dat op de eeuwwisseling wereldwijd geen vliegtuigen de lucht ingaan, is wegens de duidelijke risico's aanneemlijk. Dat op 1 januari '00 veel architecten- en studiebureau's hun PC's niet zullen aanzetten, zal daarentegen niet met risico's maar eerder met de feestelijkheden te maken hebben ...
Op het Internet zijn vele websites van Hardware- en Software-fabrikanten reeds voorzien van specifieke pagina's omtrent de al of niet millennium-bestendigheid van hun produkten.
Niet enkel de situering van eventuele problemen, maar ook oplossingen worden via die weg aangeboden, o.a. via BIOS-updates en Software-patches die zomaar te downloaden zijn. Gegarandeerd zeker dat deze websites gedurende het laatste jaar van deze eeuw nog regelmatig zullen bijgewerkt worden ...
In onze Microsoft-, Autodesk- en C3A-software hebben we gelukkig geen bedrijfskritische applicaties die met dit tijdsprobleem te maken hebben. Tijdens onze laatste workshops, waar vorderingstaten met Excel aan bod kwamen (wellicht onze enige applicatie die met tijden rekent), werd speciaal een project als voorbeeld gesimuleerd dat de kaap van eeuwwisseling (incl. 29 febr. 2000) probleemloos passeerde.
Zie ook de millennium-platform website http://www.mp2000.nl
|
|
C3A Whats New Top